Сөз сыбайлас жемқорлық қылмыстары бойынша айыпталып жатқан БҚО медицина мекемелері басшыларының ісі туралы болып отыр.

Еске сала кетейік, 2026 жылғы 28 қазанда «Umarovnews» редакциясы «БҚО-да сыбайлас жемқорлық бойынша айыпталған медмекеме басшыларының ісі сотқа жолданды» деген тақырыппен мақала жариялаған болатын. Мақалада Орал қалалық сотына қылмыстық іс түскені, онда жеті адамның сотталушылар орындығында отырғаны айтылған. Олардың алтауы ұсталған сәтте облыстағы медициналық мекемелерді басқарған: Сержан Есенғубеков Облыстық балалар көпбүйінді ауруханасын, Шыңғыс Сәрсенғалиев №1 қалалық емхананы, Дархан Хайрушев Теректі аудандық ауруханасын, Ербол Сәрсенғалиев Жәнібек аудандық ауруханасының директоры болып жұмыс істеген, Жұмабек Шайхиев №6 қалалық емхананың директоры лауазымын атқарған, Темір Мұсағалиев Бәйтерек аудандық ауруханасының директоры қызметін атқарған. Оларға ҚР ҚК-нің 366-бабы, 2-бөлігі («Ірі мөлшерде немесе заңсыз әрекеттер (әрекетсіздік) үшін пара алу») бойынша айып тағылған.

Бұл іс бойынша жетінші айыпталушы — 2026 жылдың көктемінде ұсталғанға дейін «КДЛ Олимп» ЖШС Батыс Қазақстан филиалының басшысы лауазымын атқарған Жақсылық Әмрішев. Оған 367-бап, 3-бөлік, 3-тармақ («Бірнеше рет пара беру») бойынша айып тағылған.

Келесі күні «Umarovnews» редакциясы Әмрішевтің адвокаты Марат Базаровтан шағым-талап (претензия) алды. Онда былай делінген (дәйексөз): «Адамның жеке басын аша отырып, қылмыстық кудалау туралы мәліметтерді жариялау оның ар-намысына, қадір-қасиетіне, кәсіби беделіне және заңды мүдделеріне нұқсан келтіреді. Баяндалғанның негізінде мыналарды сұраймын: 1. Жарияланымнан сенім білдірушімнің жеке деректерін, соның ішінде жұмыс орны мен атқаратын лауазымы туралы мәліметтерді жоюды; 2. Алдағы жарияланымдарда еске алған жағдайда, жұмыс орны мен атқаратын лауазымын көрсетпей, сенім білдірушімді иесіздендірілген белгімен пайдалануды».

Адвокаттың бұл талабына жауап ретінде «Umarovnews» редакциясы ресми хат жолдады. Онда редакция өзінің кәсіби қызметінде кінәсіздік презумпциясы қағидатын сақтайтыны айтылған. Қоғамды қылмыстық қудалау фактісі мен қылмыстық істің сотқа берілуі туралы хабардар етудің өзі тұлғаның кінәлілігі туралы тұжырым болып табылмайды. Сонымен қатар, біз бұл істің қоғамдық маңызы бар деп есептейміз. Хаттың соңында редакция адвокаттың қойған талаптарын қанағаттандырудан бас тартатынын көрсеткен.

Айта кету керек, Жақсылық Әмрішевтің «КДЛ ОЛИМП» ЖШС басшысының м.а. ретіндегі лауазымы туралы 2026 жылдың көктемінде белгілі болған еді. Ол кезде ол ҰҚКД қызметкерлері 2026 жылғы 13 мамырда ұстаған Қаратөбе аудандық ауруханасы директорының міндетін атқарушы Жасұлан Нұрахуновтың қылмыстық ісі бойынша өткен болатын.

Іс материалдарына сәйкес, Нұрахунов «КДЛ ОЛИМП» ЖШС филиалының атқарушы директоры Жақсылық Әмрішевтен ТМБҰК (ГОБМП) және МӘМС (ОСМС) шеңберінде медициналық қызметтер көрсету шарты бойынша орындалған жұмыстар актілеріне кедергісіз қол қойғаны үшін, сондай-ақ жалпы қамқорлығы үшін 10% (300 мың теңге) мөлшерінде пара талап еткен.

2026 жылдың маусым айында денсаулық сақтау саласындағы осы сыбайлас жемқорлық дауы аясында БҚО әкімі Нариман Төреғалиев облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Мадияр Өтешевті қызметінен уақытша шеттетті. Тамыз айында Өтешев бұл қызметтен өз еркімен кетті.

Мұндай талаптардың қаншалықты заңды екенін және жеке деректерді қорғау мен қоғамның ақпарат алу құқығы арасындағы шекара қай жерде өтетінін түсіну үшін біз медиазаңгерден жағдайға түсініктеме беруін сұрадық.

Гүлмира Біржанова — қазақстандық заңгер, ұлттық және халықаралық медиа-құқық саласының сарапшысы, «Құқықтық медиа-орталық» қоғамдық қорының заң қызметінің жетекшісі (MediaQoldau жобасы):

— Өкінішке орай, мұндай шағымдар жиілеп кетті. БАҚ-қа қылмыстық іс бойынша өтіп жатқан адам туралы айтылған материалдардан оның атын, фотосуретін, лауазымын жою немесе материалды мүлдем алып тастау талабы қойылған шағымдар түсіп жатады. Бұған не себеп екенін білмеймін. Но нақты білетінім: адамдар бейінді заңдардың ерекшелігін білуі керек.

Менің пікірімше: мұндай шағымдарда адамдар көбінесе журналистік жұмыстың ерекшелігін түсінбейді. Кінәсіздік презумпциясы — бұл журналистке үстінен қылмыстық іс жүріп жатқан адамдар туралы жазуға салынған тыйым емес. Әрі бұл үкім күшіне енгенге дейін адам қоғамдық кеңістіктен толығымен жоғалып кетуі керек дегенді білдірмейді. Әсіресе, сөз қоғамдық резонансы бар істер туралы болғанда.

Журналист нақты бір адамға қатысты қылмыстық қудалау жүргізіліп жатқаны, оған айып тағылғаны, істің сотқа жолданғаны және оның қай бап бойынша айыпталатыны туралы хабарлауға құқылы. Бұл — кәсіби журналистік қызметтің өзі.

Қоғам жауапты лауазымды тұлғаларға қатысты не болып жатқанын, сондай-ақ құқық қорғау және сот органдары мұндай істерді қалай тергеп жатқанын білуі тиіс.

Егер жарияланымда адамның процессуалдық мәртебесі дұрыс көрсетілсе («айыпталушы», «тергеу болжамы бойынша», «іс сотқа берілді»), бұл «ол қылмыс жасады» или «ол кінәлі» деп жазумен бірдей емес. Заңгерлер бұны сөзсіз түсінуі тиіс.

Жеке деректерге келсек. Қазір аты-жөнін, лауазымын, жұмыс орнын немесе фотосуретін кез келген еске алуды жеке деректерді қорғау құқығын бұзу ретінде көрсетуге тырысатын тәжірибе қалыптасып келеді. Бірақ заңнама жеке деректерді таратуға абсолютті тыйым салмайды. Онда адамның келісімі талап етілмейтін жағдайлар қарастырылған, және бұл, кәсіби түрде, журналистердің қызметіне де қатысты.

Егер қазір қылмыстық істің фигурантын әрбір еске алу оның атын, лауазымын және жұмыс орнын жою талабымен аяқталатын болса, онда журналистика өте жылдам сөз болып жатқан адамның кім екенін және бұл қоғам үшін неліктен маңызды екенін түсіну мүмкін емес оқиғаларды — дұрысы, ақпараттық сводкаларды жариялауға айналады.

Менің кеңесім: егер редакция барлық талаптарды сақтаса, «үкім шыққанша бұл адам туралы мүлдем жазбаңыздар» деген сияқты шағымға журналистер батыл түрде: «Сіздер біздің құқығымызды бұзып отырсыздар» деп жауап бере алады.

P.S. Сөз болып отырған сот процесі 2026 жылғы 10 қарашада сағат 10:00-де Орал қалалық сотында өтеді деп жоспарланған.

Талғат Омар