Орал қаласындағы қауіпсіздігі барынша жоғары № 28 мекемеде жазасын өтеп жатқан сотталғандардың туыстары бұл колонияның таратылатынын, ал олардың жақындары елдің өзге өңірлеріне этапталатынын білген. Олар түсініктеме алу үшін ҚР ІІМ Қылмыстық-атқару жүйесі комитетіне (ҚАЖК) жүгінген. Алынған жауапта бұл зонада жөндеу жұмыстары жоспарланып жатқаны, сондай-ақ нысанды мекеменің басқа түріне қайта бейімдеу мәселесі қарастырылуда екені хабарланған.

Шамамен бір ай бұрын, 2026 жылдың тамыз айының басында, № 28 мекемедегі сотталғандар арасында алдағы өзгерістер туралы ақпарат тараған: бұл жерге тергеу изоляторын (себебі ескі № 74 ТИ ғимараты апатты деп танылып, онда қамауға алынғандарды ұстауға болмайды) және Оралда қазір жоқ колония-поселениені орналастырмақшы. Бұдан хабардар болған сотталғандардың отбасылары ҚР ІІМ Қылмыстық-атқару жүйесі комитетіне хат жолдады.

ҚР ІІМ ҚАЖ комитетіне жазылған өтініштен: «Мен, Орал қаласындағы № 28 мекемеде жазасын өтеп жатқан сотталғанның жақын туысы ретінде, аталған мекеменің жабылуы және сотталғандарды басқа мекемелерге, оның ішінде басқа өңірлерге жаппай ауыстыру жоспарланып отырғаны туралы ақпаратқа байланысты Сіздерге жүгінемін. Мен бұл шешімге алаңдаймын, себебі № 28 мекеменің жабылуы сотталғандардың отбасыларымен, ата-аналарымен, балаларымен және басқа да жақын туыстарымен әлеуметтік пайдалы байланыстарын сақтауды едәуір қиындатуы мүмкін. Батыс Қазақстан облысында орналасқан мекеменің жабылуы сотталғандардың басқа елді мекендерге немесе өңірлерге ауыстырылуына әкеліп, туыстары үшін ұзақ қашықтыққа баруға, кездесулерге қатысуға және сәлемдемелер жіберуге қосымша материалдық және ұйымдастырушылық қиындықтар туғызады.

Осыған байланысты Сіздерден:

1. Орал қаласындағы № 28 мекемені жабу туралы ресми шешім қабылданған-қабылданбағаны туралы ақпарат беруді;
2. Егер мұндай шешім қабылданған болса, оны қабылдаудың құқықтық және ұйымдастырушылық негіздерін, шешімді қабылдаған органды, құжаттың күні мен нөмірін көрсетуді;
3. Мекемені жабудың себептері мен жоспарланған мерзімдері туралы ақпарат беруді;
4. Сотталғандарды қай мекемелерге және қандай мерзімде ауыстыру жоспарланып отырғаны туралы ақпарат беруді;
5. Мекемені жабу және сотталғандарды жаппай ауыстыру туралы шешімнің заңдылығы мен негізділігіне тексеру жүргізуді;
6. Сотталғандардың ата-аналарымен, балаларымен, жұбайларымен және басқа да жақын туыстарымен әлеуметтік пайдалы байланыстарын сақтау мүмкіндігін қамтамасыз етуді;
7. № 28 мекемені Батыс Қазақстан облысының қылмыстық-атқару жүйесінде сақтау мүмкіндігін қайта қарауды сұраймын.

Сонымен қатар, сотталғандарды ауыстыру қажеттілігі туындаған жағдайда, әрбір сотталғанның жеке жағдайын, оның отбасының тұрғылықты жерін және әлеуметтік пайдалы байланыстарын сақтау мүмкіндігін жеке қарауды сұраймын.

Бұл мәселе тек бір отбасының ғана емес, № 28 мекемеде жазасын өтеп жатқан көптеген сотталғандардың және олардың отбасы мүшелерінің мүдделеріне қатысты».

ҚР ІІМ ҚАЖК-ден қыркүйектің басында өтініш авторларына келген жауапта қазіргі уақытта № 28 мекемеде күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу жоспарланып отырғаны айтылған.

«Осыған байланысты осы мекемеде жазасын өтеп жатқан сотталғандар Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару кодексінің 88-бабы 4-бөлігінің 2) тармақшасына сәйкес қауіпсіздігі барынша жоғары басқа мекемеге ауыстырылатын болады. Сонымен қатар, қазіргі уақытта № 28 мекемені өзге түрдегі мекемеге қайта бейімдеу мәселесі қарастырылып жатқанын хабарлаймыз», — делінген ҚР ІІМ ҚАЖК төрағасының бірінші орынбасары Нияз Рыспаев қол қойған ресми жауапта.

Сотталғандар қауіпсіздік деңгейі барынша жоғары зоналары бар Қазақстанның басқа өңірлеріне этапталуы мүмкін бе? Бұл сұраққа құқық қорғаушы Павел Кочетков жауап берді. Оның айтуынша, сотталғандар, тек олардың облысында сот үкімімен белгіленген режимдегі мекеме болған жағдайда ғана, жазасын тұрғылықты жері бойынша өтеуі тиіс. Ал сотталғандарды қайта топтастыру — ҚАЖ комитетінің заңды құқығы.

— Бұрын БҚО-да «қатаң режим» болған жоқ, бәрін «Маңғышлаққа» (23-ші және 69-шы зоналарға – ред. еск.) жіберетін. Сотталғандар жазасын тек өз өңірінде өтесін деген қатаң тыйым жоқ. Бұл мүмкіндікке байланысты — егер өңірде мұндай мекемелер болса, — деп түсіндірді Кочетков.

Құқық қорғаушының айтуынша, егер Оралдағы Зачаганскіде жаңа тергеу изоляторы доғарылғанда, БҚО-дағы қауіпсіздігі барынша жоғары мекемеге қатысты мәселе әлдеқашан шешілер еді.

— Жаңа тергеу изоляторына қатысты оқиғаны неге 20 жылға созып жіберді? Онда жобалар әзірленді, алаң таңдалды, құрылыс басталды, бәрін тексерді, ақыры салып шықты. Құрылыс аяқталатын кезде ғимарат 95 пайызға дайын болды. Но кенеттен қабырғалардың қалыңдығы бірнеше миллиметрге сәйкес келмейді деді. Ал бұл қабырғаларды нығайтуға болар еді, тіпті оны жөндеуге дайын мамандар да болды. Бұл бюджет қаражаты қой. (Жаңа ТИ құрылысына 5 миллиард теңгеден астам қаржы жұмсалды – ред. еск.), — деді ол.

Павел Кочетков атап өткендей, Зачаганскідегі жаңа ТИ ғимаратын пайдалануға беру өңірдегі режимдік нысандарға қатысты өткір мәселені толығымен шешер еді.

— Біріншіден, кірпіші үгітіліп, едендері қирап жатқан, ештеңе істеуге болмайтын ескі тергеу изоляторы (№ 74 мекеме («Кларадағы») – ред. еск.) ғимаратының мәселесі шешілер еді — ғимарат сот шешімімен апатты деп танылған және бұл шешім орындалмай отыр, — деп түсіндірді сарапшы. — Егер жаңа ТИ пайдалануға берілсе, облыстағы режимдік мекемелерге қатысты барлық түйткіл тарқар еді. Біздегі жалпы режимдегі колония да (Жазирадағы № 27 орташа қауіпсіздік мекемесі, халық арасында «16-шы зона» – ред. еск.) мүлдем жарамсыз. Онда ДИЗО-ның, «карантиннің» жағдайы өте нашар, ол жерде отыру мүмкін емес. Бұл — азаптау жағдайлары! Жаңа изолятор — бұл үлкен қалашық деуге болады, онда бірнеше режимдік мекеме ашуға болар еді және барлық сұрақтар шешілетін еді.

Қазіргі уақытта «Umarovnews» редакциясы № 28 мекемедегі сотталғандардың Қазақстанның басқа өңірлеріне этапталу-этапталмауын (егер солай болса — нақты қайда), мекеменің өзінің жаңа мәртебесі қандай болатынын және онда кімдер орналастырылатынын білу үшін БҚО бойынша Қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне ресми сауал жолдады. Сонымен қатар, құжатта Зачаганскідегі аяқталмаған ТИ ғимаратының тағдыры туралы да сұрақ қойылған. Қазіргі уақытта Департаменттен жауап түскен жоқ.

Осы аралықта № 28 мекемедегі сотталғандардың туыстары WhatsApp-та чат құрды, онда қазір 50-ден астам адам бар. Олар жақындары жазасын өтеп жатқан колонияның бұдан былайғы тағдырын білу үшін мемлекеттік органдар мен БАҚ-қа өтініштер жазуда.

Талгат Умаров